Filosofiske tankar frå ein «hauggammal» mann

– No er du hauggammal, Kristian!

Orda kom som lyn frå klar himmel frå ein god ven av meg, venteleg utan tanke på å såra meg eller øydeleggja sjølvbiletet mitt på noko vis. Det var berre slik han hadde observert meg den siste tida, fleire år etter at eg hadde passert åtti. Eller for å vera meir presis; karakteristikken av meg kom då eg hadde runda 85 år i august i fjor. 

Det var nok ironisk meint, og sagt med glimt i auga. Men likevel; er det verkeleg slik nære vener ser på meg no, at eg er blitt hauggammal? Eg sjølv har lenge tenkt som kong Harald; alder er berre eit tal. Det har eg i alle fall prøvd å overbevisa meg sjølv om frå eg var i 70-åra. Dessutan kjenner eg nokon som nærmar seg 100 år, og er tilsynelatande friske og oppegåande, i alle fall mentalt. Men sant skal seiast; det er ikkje så mange av dei rundt meg, og dei få som enno lever, er i alle fall hauggamle. Skal tru om dei kjenner på at den høge alderen berre er eit tal? Det tvilar eg på.

Livet til andre eg kjenner har gått i ulike retningar. Nokon viser teikn til demens, «den nye folkesjukdomen», andre har fått kreft eller ein annan alvorleg sjukdom, som før eller seinare tek livet av dei. Det handlar om hell og uhell, høyrde vi ein psykolog seia ein gong. Like fullt; det er vondt å vera vitne til at nokon gradvis endrar personlegdom og med tida går inn i ei mørk verd, som ingen av oss veit noko om. Dei hugsar mindre og mindre og får problem med å kommunisera som før. Ofte kjenner dei heller ikkje igjen familie og vener. Kreftsjuke og folk med andre lidingar får det på andre måtar.

Har kongen vår, han som snart er 89 år, rett i at alder berre er eit tal? Nei, meiner eg! Alderdomen kjem snikande på oss og har med seg ulike plager, både fysiske og mentale. Vi merkar det på kroppen, same kor mykje vi prøver å bremsa aldringsprosessen, blant anna ved regelmessig fysisk aktivitet.

For mange av oss er dei fysiske plagene likevel til å leva med, trass i at vi ikkje lenger greier å koma oss opp på alle fjelltoppane vi gjerne skulle ha vore på. Men det er i det minste godt at hovudet fungerer nokolunde enno. Eg veit kven eg er og eg kjenner dei fleste rundt meg. Bokstavane på tastaturet finn eg òg. Rekningar blir betalte i rett tid og vi når alltid båten eller flyet når vi skal ut å reisa, berre vi er ute i god tid. Men daglege gjeremål går i sakte tempo, det same skjer når vi køyrer bil. Det er ikkje noko som hastar lenger.

Når eg no også er blitt karakterisert som ein hauggammal mann, tenkjer eg stundom på kva Odd Børretzen har skrive i ein av songane sine:

«Jeg elsker å seile og seiler så seint det går an, for turen tar slutt når du kommer til land».

Foto: Daniel Morso

Det er noko med alderdomen eg ikkje likar, og det fører stundom til litt mismot og motløyse. Eg innser meir og meir at farne tider med ulike kjekke og positive opplevingar aldri kjem tilbake, og at eg ikkje får gjort noko med det. Det sosiale livet saman med andre er òg sterkt redusert. Det er få som tar noko initiativ lenger. Skal du møta gamle vener no, må du ha eit ærend på helsesenteret, apoteket, butikken eller Vinmonopolet. Eit glas raudvin i ny og ne skal visstnok vera bra for gamle menneske, seiest det.

Elles ser vi mykje på TV, les ei og anna bok, løyser kryssord og filosoferer over hendingar i alle åra som ligg bak oss. Slik har i alle fall eg det. Livet har gått så fort, og eg kjenner på det same som ein ven sa før han døydde for berre nokre få år sidan: Eit liv er svinte gjort!

Men innimellom tenkjer eg framover også. Kva ventar oss? er ein sentral tanke om dagen. Eit liv på sjukeheimen, kanskje, der vi må ha hjelp til det aller meste? Takk og pris for at vi enno er to, og i stand til å greia oss sjølve i ein lettstelt heim. Så alt er absolutt ikkje berre negativt med alderdomen, det må seiast. Kjekke turar til varmare strok i den kalde årstida, til dømes, er også ein del av biletet. Det gjev ekstra glede. Eg treng heller ikkje springa etter klokka lenger, etter som eg har frihet til å gjera nett kva vi måtte finna på til ei kvar tid. Det er eit stort pluss i min alder.

To dagar i veka kjem lokalavisene. Ofte er den korte gåturen til postkassen einaste trimturen dei dagane, i alle fall om vinteren når vegen er spegelglatt og ustrødd.

Det er så å seia ikkje nyhende i papiravisene no til dags, bortsett frå dødsannonsene. Det kan vera både trist og vemodig lesnad. Det siste tiåret har to søstre, gode vener, naboar og andre kjende i vår omgangskrets gått bort. Berre her i bustadfeltet vi bur har tre naboar døydd på under to år. Den yngste var i 70-åra. Det gjer unekteleg noko med oss kjenslemessig, og set tankane ekstra i sving. Kven blir den neste? Vi rykkjer stadig lenger fram i køen, seier nokon, med ein snev av humor. Det er no ein måte å sjå det på, tenkjer eg, men like fullt realistisk.

Han døydde fredfullt i trua på eit evig liv, les vi i dødsannonsene av og til. Og i gravferda eller bisetjinga forkynner presten det same ritualet kvar gong han kastar jord på ei kiste: «Av jord er du komen, til jord skal du bli, og av jorda skal du atter stå opp att». Ja, vel, at vi skal bli til jord er reine ord for pengane, det er ganske innlysande, faktisk. Lar du deg kremera, så stadfestar oska etter deg at livet definitivt er slutt.

I den kristne liturgien symboliserer handlinga i kyrkja og orda presten framfører at alt liv er forgjengeleg og vender tilbake til jorda. Men at eg ein gong skal stå opp att frå dei døde, er derimot vanskeleg å forstå. Eller meir presist: Eg trur ikkje på det! Dei som har større gudstru enn meg, har derimot eit heilt anna syn på dette essensielle spørsmålet. Mange er overtydde om at det er eit liv etter døden.

– Nei, e’ da slutt, så e’ da slutt, sa ein ven av meg med fynd før han døydde for nokre år sidan. Han hadde vore døden nær to gonger i livet sitt, minst, fortalde han i boka «Samfunnsbyggjarane».

Men tilbake til livet her og no og dei daglege filosofiane mine. Det er trass alt no eg lever.

Forutan dei meir private funderingane om fortid og framtid, er det sjølvsagt vanskeleg å ikkje tenkja på all ufred og urett i verda; til dømes i Ukraina, USA og Gaza. Eg ønskjer presidentane Putin, Trump og Netanyahu dit peparen gror.

Oppveksten i Rosendal og tallause kjekke hendingar i vaksen alder kjem ofte fram i tankane mine, også når eg drøymer på morgonkvisten. Det er utruleg at hjernen har lagringsplass til alt! Eg saknar det pulserande livet i avisa med kjekke og dedikerte medarbeidarar, og seinare, etter at eg blei pensjonist; arbeidet med fleire nettsider. Andre gode minne har eg frå åra som aktiv idrettsmann. Fine sommardagar med bading, fiske og båtliv på Halsnøy har òg festa seg, og blir ikkje gløymt så lett.

Eg saknar åra i bokbransjen og alle dei fine folka eg fekk møta medan eg heldt på med det. Minneboka mi inneheld også gode turar på fjella i Kvinnherad eller over Folgefonna, noko eg i dag berrre kan sjå langt etter. Men kanskje mest av alt; eg saknar livet med gutane våre, frå dei var små og sprang rundt på plenen i Såfura til dei reiste ut og stifta sine eigne familiar.

«… Nu er det bare minner…», står det i songen om Nidelven.

Seinare, når du blir hauggammal, ja, før det òg, kjem også lengten etter dei minste i familien, stundom så det gjer vondt. Tanken på at små barnebarn veks opp i ein storby utan jamleg kontakt med besteforeldre, kan vera tung å bera. Saknar dei oss, mon tru, og går dei glipp av noko vesentleg i liva sine?

Det er altså mangt ein kan filosofera over i min alder, om livet og det som eventuelt kjem etterpå. Det gjeld berre å ikkje begynna å grubla for mykje, men heller fokusera på det gode og positive. Det gjev livslyst og håp, og dempar mismotet, om det skulle melda seg.

Dessutan; når eg no har fått tenkt meg om, ser eg på uttalen om at eg er vorten hauggammal som noko positivt, eit heidersteikn, rett og slett. Eg har levd lenge, for det meste godt, og fått mykje livserfaring og -visdom. Det er gull verdt i min alder! Men at eg er på oppløpssida i livet mitt, det er ikkje til å stikka under ein stol.

«Aldringen fjernar oss ikkje frå livet, den fører oss nærare livet og nærare den vi er».

(frå eit dikt av Gunstein Draugedalen, 2026)

– Kristian Hus